یاداشتهای فرهنگی گاهگاهی

حاشیه های دیروز، قرنطینه های امروز
نویسنده : حوریثا - ساعت ۱٢:٢٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٦/٤/۱٦
 


                                      
🔸 اگر در روزگار گذشته این امکان وجود داشت که در هر حوزه ای از دانش و کنش بشری ازجمله عرصه جمعی دین زن عامی را به حاشیه راند امروز چنین کاری آسان نیست: عده کثیری از زنان امروز را هر چه هم مقررات من درآوردی به سمت حاشیه هل بدهد باز راه خود را به سمت «متن» ، به سمت «مرکز» به سمت مسیر اصلی باز می یابند.
حاشیه ها فقط می توانند آدمهای حاشیه ای را در خود نگه دارند، آدم اگر حاشیه ای نباشد، اهل واپس رفتن و رسوب کردن و ترک خوردن نباشد در حاشیه نمی ماند و ذهنیت مردسالار طی قرنها حکومت بر رفتار آدمها اعم از زن و مرد از این اصل خوب خبر دارد و اینجاست که حصار قرنطینه ها را عَلَم می کند.

🔸 دو دهه اول عمرم هیچ تصوری از تبعیض جنسیتی نداشتم، دنیا بهشت برابری بود، لابلای کتابها و کاشانه ها و کوچه ها «تشابه»  نبود، اما «تساوی»  بود و این دریافت رهایی بخش راه به سمت هیچ حاشیه ای نمی نمود.  اما به قول نادر نادرپور«من،  بی خبر به راه سفر پا گذاشتم»  و وقتی پا به قم گذاشتم دنیا عوض شد.

🔸 همان اول کار آب پاکی روی دستمان ریختند که تلاش بیهوده نکنید آنهایی که شما طالب درسشانید خانم ها را به جلسات درسشان راه نمی دهند.چرا؟ حتما از فرط تقوا، اما شاید بی خبر از آن که رویه فردی شان را دیگران هم  تقلید می کنند و تقوایی جعل می کنند که موضوعش نه معصیت بلکه نفس وجود زن است ، و محرومیتی سلیقه ای را به زنان تحمیل می کنند که نه در دین ریشه دارد و نه در اخلاق تا قلمروهای تماما مردانه ای شکل بگیرند که حضور زن را در خود بر نمی تابند. نمونه های ذکر شده در قسمت دوم یادداشت آقای مظاهری درباره حاشیه نشینی دینی زنان را شخصا تجربه کرده ام! ما گاهی  حتی رانده نه، بلکه تارانده می شدیم از مقابل فلان مدرسه و فلان موسسه!

🔸 حکومت نظامی که نه، اما در تمام مراکز علمی حکومت جنسیتی حکمفرما بود و اسمش را هم گذاشته بودند عدم اختلاط. مثال تکرار شونده ای هم که اغلب در توجیه می شنیدی این بود: «درست مثل اتوبوس شرکت واحد، دو بخش مجزا مایه راحتی خود شماست!» که صد البته هم مایه راحتی بود ، اما غافل از این که طرفین این تشبیه اصلا وجه شبه نداشتند!

🔸 چیزی که من  تجربه کردم از جنس یک اتوبوس واحد با دو بخش مجزا به سمت مقصدی واحد نبود، بلکه مصداق بارز دو اتوبوس مجزا، یکی مردانه و یکی زنانه، به سمت یک مقصد و گاهی دو مقصد مجزا بود. در حالت اول همیشه ی خدا یا معطل می ماندی یا دیر می رسیدی  و در حالت دوم اغلب اصلا نمی رسیدی!

🔸خلاصه این که کار زنان در فضاهای دین سالار از حاشیه هم گذشته و به قرنطینه رسیده است، حتی اگر خودشان متوجه دیوارهای شیشه ای قرنطینه شان نباشند.  نفس وجود جامعه الزهرا هم گواهی بر آن.

🔸 هم حاشیه و هم قرنطینه  نتیجه مرزبندیهای تمامیت خواهانه هستند، اما ارتباط حاشیه هنوز با «متن» و «مرکز» به طور کامل قطع نیست، به نوعی دینامیک خودش را دارد. حاشیه اگر حاشیه است برای این است که یا ساکنانش اهمیتی ندارند، یا به هر دلیلی به چشم نمی آیند و حساب نمی شوند.
 در حالی که در شرایط قرنطینه ای هراسی که ازسمت قرنطینه شدگان احساس می شود باعث می شود  که هر تردد یا داد و ستدی با «متن» و «مرکز» با مانع روبرو شود و صورت نگیرد. اگر حاشیه نشینان دردورترین نقطه از ذهن ما، در تهِ دید ما ، جا دارند  قرنطینه نشینان در قرنطینه اند چون خود تهدیدند.  
                                                                                                        ادامه دارد                                                                                                                                                                                                  فاطمه حسینی                @far_hosseini                                                                                                                                                                    96/4/1